5 октября

Премьер-Министру
Республики Казахстан
СМАИЛОВУ А.А.

Уважаемый Алихан Асханулы!
Наш депутатский запрос касается очень важного вопроса.
Казахстан является демократическим, светским, правовым и социальным государством.
Согласно Конституции, у нас гарантирована свобода совести.
Вера – в сердце человека. Доброжелательность зависит от наших убеждений.
Какой религии придерживается человек? Каковы его убеждения? Каждый волен выбирать самостоятельно. Это гарантировано нашим Основным Законом.
Но злоупотребляя этим, нельзя допускать раскола в обществе, навязывать свои религиозные взгляды другому и провоцировать конфликты. Суждения о том, что домбра, наши национальные традиции и приветствия являются грехом (харам) и все должны носить хиджаб и никаб - противоречат нашей Конституции.
XXI век – эпоха глобализации. Как далеко продвинулись передовые государства? А где мы? Тогда как продвинутые общества сейчас занимаются искусственным интеллектом и технологическими достижениями, не опустим ли мы нашу страну на уровень "темного средневековья"?
Выступая на втором заседании Национального курултая, Глава государства Касым-Жомарт Токаев отметил: "Мы должны уделять особое внимание воспитанию молодого поколения и вести молодежь к лучшему. В сегодняшнюю эпоху интернета это непростая задача. Откровенно говоря, сейчас молодое поколение воспитывается посредством социальных сетей. Если мы не будем направлять детей в нужное русло, указывать правильную дорогу, это очень опасная тенденция. Сегодня много молодых людей, попавших посредством интернета в ловушку чуждых религиозных течений. Если у подрастающего поколения имеются дурные привычки, то это, прежде всего, вина старших".
Национальные ценности – иммунитет, защищающий молодежь от попадания под влияние различных опасных гибридных субкультур в период глобализации, как сейчас.
У нас есть обычаи предков. У нашего народа свои особенности, сформированные веками национальные ценности. Должны ли мы отказаться от них? Или вместо того, чтобы прославлять нашу истинную религию, сохранять традиции и обычаи, наше общество попадет под влияние других течений?
Проблема назрела до такого уровня, когда нужно бить тревогу.
В стране средний возраст людей, проявляющих интерес к религии молодеет. Согласно неофициальным данным, 75% искателей религиозного образования пользуются открытыми интернет-ресурсами. Это говорит о том, что деструктивные силы эффективно используют в своей деятельности все возможности информационного пространства.
На сегодняшний день растет объем контента, опровергающего наши традиции и национальные ценности через открытые интернет-ресурсы, продвигая позиции нетрадиционного ислама.
В результате этого, со стороны наших граждан проявляются возражения против наших традиций и национальных ценностей, традиционной культуры и искусства, неуважение к государственным символам и некоторым праздникам, не соответствующий требованиям светского общества отказ от определенных законом общих обязанностей, таких как служба в армии, получение среднего образования, некоторые виды медицинских процедур.
Также открыто предпринимаются попытки навязать молодежи искаженные религиозные представления, отвлекая от всеобщего обучения, здравого ума, современных взглядов.
Заставляет задуматься тот факт, что сегодня одержимые радикальной идеологией люди работают во всех сферах общества. Внешне они открыто не проявляют сопротивления, а внутренне руководствуются чуждой идеологией. Сейчас внешние силы создают различные общественные фонды, объединения, занимаются, на первый взгляд, благими мерами, такими как просвещение, образование, социальная поддержка, выделение финансовых грантов. Таким образом "благодетели" реализуют недоброжелательные умыслы, пополняя ряды своих сторонников. Становится страшно от одной мысли о количестве детей, растущих в их семьях, и их влиянии на окружающих людей.
В качестве факторов, способствующих развитию деструктивной религиозной идеологии, эксперты отмечают, в том числе необразованность и безработицу.
Сегодня также наблюдается дефицит грамотных теологов и имамов, которые помогали бы избавить граждан от такого рода внешних сил. В стране функционируют 9 медресе и только один университет по подготовке имамов (Нур-Мубарак). В результате растет число неофициально обучающихся за рубежом граждан. Идеологическая направленность их знаний и соответствие нашей традиционной религии вызывают сомнения.
Одной из причин является отсутствие системной, последовательной работы по предупреждению вышеуказанных аспектов, отсутствие взаимной координации между компетентными органами и системы по управлению рисками в данной сфере.
Так, в прошлые годы в регионах были созданы управления по делам религий, которые в целях "оптимизации" вскоре были упразднены. Только после поручения Президента в мае 2021 года вопрос сдвинул я с мертвой точи. Несмотря на это, в Абайской, Жетысуской, Восточно-Казахстанской областях такие управления до сих пор не созданы.
Другой пример: в 2019 году в Парламенте был рассмотрен проект закона "О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам религиозной деятельности и религиозных объединений", был предложен ряд положительных норм. Однако инициатор закона – Правительство отозвало законопроект. Получается, видя явную угрозу, мы не можем упорно противостоять ей.
Уважаемый Алихан Асханулы! С момента обретения независимости Казахстан показал себя всему миру как толерантная, полиэтничная, многоконфессиональная, светская страна. Однако это не означает, что мы должны позволить молодому поколению развиваться под влиянием различных деструктивных течений.
Сегодняшняя молодежь – лицо завтрашнего Казахстана. Считаем необходимым принять следующий комплекс мер по созданию предпосылок для их защиты от влияния чуждых суждений, помочь не потерять современные ценности.
Первое, важно совершенствовать действующее законодательство с учетом национального самосознания, изучив передовой опыт зарубежных стран;
Второе, следует пропагандировать национальные ценности на государственном уровне, проводить широкую просветительскую работу в СМИ, школах и семье, общественных институтах;
Третье, создать во всех регионах самостоятельные управления по делам религий и усилить их кадровый потенциал;
Четвертое, повысить материально-технический потенциал центров по изучению религиозных проблем в регионах и повысить заработную плату работников;
Пятое, повысить потенциал молодежных ресурсных центров в регионах и использовать для организации комплексных мероприятий по предупреждению и недопущению воздействия деструктивных течений;
Шестое, создать центр по переподготовке лиц, самостоятельно получивших религиозное образование за рубежом, и аккредитовать их дипломы. Правительство должно держать данный актуальный вопрос на строгом контроле.
В соответствии со статьей 27 Конституционного Закона Республики Казахстан "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов" просим Вас дать исчерпывающий письменный ответ по вышеуказанным вопросам.

С уважением,
Н. ЖУСИП
Д. КЫДЫРАЛИ
Р. РУСТЕМОВ

---

2023 жылы 4 қазанда жарияланды

Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрі
Ә. Смайыловқа
Қазақстан Республикасының
Ұлттық қауіпсіздік
комитетінің төрағасы
Е. Сағымбаевқа

ДЕПУТАТТЫҚ САУАЛ
Біздің елде дәстүрлі діндердің дамуына барлық мүмкіндік жасалған.
Салынып жатқан мешіттер мен шіркеулердің санында шек жоқ. Үлкен қалаларда мектеп салатын қуыс қалмаса да, мешіт пен храм салатын жер табылып жатыр. Қазақ халқының рухани дүниесі мешітпен емес, мектеппен бірге, өнер ордалармен қатар дамуы керек еді.
Баршамызға мәлім, Еуропа елдерінде Құран өртеу актісі етек алып бара жатқанына, ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаев алаңдаушылық білдіріп, таяуда БҰҰ-ның трибунасынан сөз сөйледі. Әлемдік саяси лидерлер арасынан осы Генассмблеяда Құранға араша түскен жалғыз мемлекеттік басшы – біздің Президент болды. Бұл – Ислам дінінің дамуына деген жанашырлықтың бірден-бір белгісі деп білем.
Дегенмен солай бола тұрса да, мен Қазақстанның Премьер-Министрі мен Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасына депутаттық сұрау жолдай отырып, ел Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев мырзаға да құлаққағыс еткім келеді.
Соңғы бірер жылда Ислам дінін жамылған жат ағымдар қазақстандық қоғамға әлеуметтік-тұрмыстық жарқышақ салып, ол саңылау барған сайын ажырап барады. Тіпті, қоғамның шырқын бұзып, мемлекеттік тұтастыққа ауыз сала бастаған жарқышақ қазақ халқының ұлттық бірлігі мен ұлттық даму дәстүріне және мыңжылдық қазақи ислам салтына қарсы шабуылға айналған сыңай танытады.
Бұл теріс діни үрдіс саяси сипат алып бара жатқан жоқ па даган де қатер бар. Себебі халықтың кемшін діни білім-танымын пайдаланған теріс діни топ жанталасып, қоғамға жалған рухани құндылықтар мен бөтен дәстүрлерді сіңіру қамын жасауда.
Мысалы, Парламент депутаты Ринат Зайытовтың азаматтық пікіріне қарсы шабуылдар осындай саяси қатердің сипатын сездірсе керек. Қоғамды арабтық-уахабтық діни ұстаным негізде бөлшектеуге бағытталған бұл әрекеттерге біздер – депутаттар жайбарақат қарап отыра алмаймыз! Біз мыңжылдық домбыраны харам қылуға жол бермейміз! Бұл әрекеттер елдің ұлттық құндылықтар жүйесі мен рухани негізіне жасалып жатқан шабуыл деп түсіну керек!
Бір өкініштісі – бұл исламдық секта Қазақстанның біраз аймағында: әсіресе Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Ұлытау, Алматы өңірінде етек жайып барады.
Бұл өңірлердің шағын бизнесін, әсіресе базар саудасы төңірегін уахабшылар – салафизм идеясына табынушылар басып барады. Яғни, теріс сектаның дамуына кеңінен мүмкіндік беріп, жан-жақты жағдай жасап отырған жергілікті билік өкілдері бар деген сөз.
Жасыратыны жоқ, мемлекеттік биліктің өз ішінде де уахабизм мен жат ағымдарды насихаттауды қолдайтын жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер бар деген дерек менің құлағыма жетті. Егер осы сөз қаңқу емес, нақты жағдай осылай болса, онда біздің тәуелсіз мемлекеттігімізге шынында да қатер төнгені.
Иә, өркениет көшіне ерген біздің ел адам құқығын қадірлейді. Бұл – демократиялық принциптердің басты қағидасы. Бірақ сол еркін құқық бас бермей кетіп, біздің ұлттық және мемлекеттік діңімізді шайқалта бастаса, біз бұған көзжұмбайлықпен қарауға қақымыз жоқ! Ел Конституциясының талабы бойынша, мемлекеттің зайырлы даму болашағын әлдебір күштердің иемденіп кетуіне жол бермеуіміз керек!
Тағы бір мойындайтын мәселе – "Ескі Қазақстан" бұл қатердің шоғын үрлей түсуде. Қазақтың ұлттық дамуына қатерлі уахабизм идеясын халықтың біраз бөлігіне сіңірген "ескі режим" елді әлеуметтік топтарға бөлу арқылы өзінің жеке дара билігін мейілінше ұзақ сақтауды көкседі. Бүгінде сол "ескі Қазақстан" қазақтың ұлттық дәстүріне жат діни идеология арқылы "Жаңа Қазақстанның" жасампаздық жолына кесекөлденең тұруға ниетті. Оның алғашқы қанды нәтижесін Қаңтар оқиғасы кезінде көрдік.
Теріс діни ағымға қарсы қоғамның белсенді өкілдері әр жерден бұрық еткен уахабшылық дабыраға қал-қадірінше тойтарыс беріп жатыр. Бірақ біз әрбір локалдық күрестермен төніп келе жатқан теріс діни қатерге қарсы тұра алмаймыз.
Сондықтан ендігі жерде "мемлекет – діннен бөлек" немесе "дін – мемлекеттен бөлек" деп, сырттай бақылаушы болып, самарқау отыруға болмайды. Мұндай саяси тоғышарлық позиция біздің ұлттық тұтастығымыз бен мемлекеттік бірлігімізге бірте-бірте ор қазып жатқынын түсінетін кез келді.
Құрметті, Әлихан Асханұлы!
Осы орайда Мәжіліс депутаттарының сізге жолдайтын бірнеше сауалы бар. Біріншіден, Сіз және Сіздің Кабинетіңіз қалыптасқан күрделі жағдайды түйсініп отыр ма? Қоғамның діни негізде бөлшектену қаупіне қарсы іс-қимыл жоспары бар ма?
Екіншіден, Үкімет пен Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті және уәкілетті органдар бірлесіп, теріс діни ағымдар тудырып жатқан ұлттық алауыздықты шұғыл тоқтатудың амал-әрекеттері Ел Президентінің назарына ұсынылды ма?
Үшіншіден, бұдан 12 жыл бұрын – 2011 жылдың 11 қазанында қабылданған "Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы" заңға тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізудің қоғамдық қажеттілігін көтеретін кез келген жоқ па?
Төртіншіден, қалыптасқан осы қоғамдық жағдайда біз барлық күш-жігерімізді біріктіріп, ұлт бірлігі мен мемлекеттің тұрақты даму жағдайын сақтауға Үкімет пен Парламент мүдделі болуы керек деп есептейміз. Егер Үкімет тарапынан қандай да бір тиісті құжат қабылдау бастамасы туатын болса, депутаттар оны қолдайды деген сенімім зор.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаттары
Е. Бапи
Ж. Амантай
М. Әбенов
Е. Әбдиев
М. Жайымбетов
Е. Жаңбыршин
Д. Мукаев
С. Пономарев
Н. Сәрсенғалиев
Ж. Сүлейменова
Г. Танашева
Н. Тау
М. Толықбаев
У. Шапак